Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu nedir, neden olur?

İdrar yolu, böbrekler, idrarı mesaneye taşıyan üreterler, mesane ve idrarın dışarı çıktığı kanaldan oluşur. Bakteriler bu sisteme girerek enfeksiyon oluşturabilir. Mesane enfeksiyonuna sistit, böbrek enfeksiyonuna piyelonefrit denir. Enfeksiyonun yerine göre yakınmalar ve tedavi gereksinimi değişebilir. Ateş veya genel durum bozulması varsa değerlendirme sırasında böbreklerin etkilenmesi de düşünülür. [7]

Bakteriler genellikle idrar çıkışından mesaneye ilerler; bazen enfeksiyon böbreklere ulaşır. Özellikle bebeklerde yakınmalar belirgin olmayabilir. Enfeksiyon şüphesinde muayene ve uygun idrar incelemesi önemlidir. Genital bölgedeki tahriş veya başka durumlar benzer yakınmalar yapabildiği için yalnız yanma ya da idrar kokusundan kesin tanı konmaz. Hekim, çocuğun diğer belirtilerini ve muayene bulgularını da değerlendirir. [1]

Bebeklerde idrar yolu enfeksiyonu belirtileri nelerdir?

Bebeklerde açıklanamayan ateş, huzursuzluk, iştah veya beslenme azalması, kilo alımında yavaşlama, kusma ya da ishal görülebilir. Bebek ağrının yerini anlatamadığından idrar yaparken yanma gibi belirgin bir yakınma beklenmez. Ateşin açık bir nedeni yoksa sağlık ekibine başvurun. Belirtiler, güvenilir idrar örneğiyle yapılan incelemelerle birlikte değerlendirilir. [3]

Küçük çocuk enfeksiyonda yalnız genel olarak hasta görünebilir; bütün tipik belirtilerin bulunması gerekmez. Yeni ateş, kusma veya beslenmedeki değişiklikleri anlatmanız önemlidir. İdrarın kokusu ya da renginin değişmesi yardımcı bir bilgi olabilir ama kendi başına tanı değildir. Çocuğun idrarında enfeksiyon olup olmadığını anlamak için hekim değerlendirmesi ve idrar testi gerekir. [7]

Büyük çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu nasıl anlaşılır?

İdrar yaparken ağrı veya yanma, sık tuvalete gitme, az miktarda idrar yapma, idrarda kan ve daha önce kuru olan çocukta yeni kaçırma görülebilir. Enfeksiyon mesanede sınırlıysa alt karın yakınmaları ön planda olabilir. Böbrek enfeksiyonunda ateş, titreme, bulantı, kusma ve yan veya sırt ağrısı gibi genel belirtiler de oluşabilir. [8]

Muayenede çocuğun genel durumu, sıvı kaybı bulguları, karnı ve böbrek bölgesi değerlendirilir. Önceden bilinen idrar yolu hastalıkları ve mesane veya bağırsak işlev sorunları önemlidir. İdrar akımının zayıf olması, yeni kaçırma veya kabızlık gibi bulguları paylaşın. Belirtiler başka hastalıklarla örtüşebileceği için hekim idrar incelemesini öykü ve muayeneyle birlikte yorumlar. [6]

İdrar örneği nasıl alınır, torba kültürü neden güvenilir değildir?

Tuvalet eğitimi olan çocukta, uygun temizlikten sonra idrarın orta bölümünden steril kaba örnek alınması tercih edilir. Tuvalet eğitimi olmayan bebekte yöntem çocuğun durumuna göre seçilir. Temiz yakalama tarama için düşünülebilir; güvenilir kültür için mesaneden sondayla veya gerekli görüldüğünde sağlık ekibinin uyguladığı özel yöntemle örnek alınabilir. EAU, torba kullanımını önermez. [2]

Torba deriye temas ettiği için örneğe ciltteki bakteriler karışabilir ve kültür yanlış pozitif sonuç verebilir. RCH kılavuzu da bu nedenle torba örneğini kültür için önermez. Pozitif sonuç, örneğin alınış biçimi dikkate alınmadan gerçek enfeksiyon kabul edilmemelidir. Güvenilir örnekle yeniden inceleme gerekebilir; hangi yöntemin uygun olduğunu sağlık ekibiniz belirler. [6]

İdrar tahlili ve kültür ne gösterir?

İdrar tahlili, iltihap hücreleri veya kan gibi bulguları araştırır. Kültür ise bakterinin üreyip üremediğini ve tedavi seçeneklerini değerlendirmeye yardımcı olur. Bu testler aynı bilgiyi vermez. Kültür sonucu, kullanılan örnek yöntemi ve çocuğun belirtileriyle birlikte yorumlanır. Hekim, enfeksiyonla uyumlu bulguları değerlendirerek tedavinin gerekli olup olmadığını ve hangi tedavinin seçileceğini belirler. [9]

Mümkünse idrar, antibiyotik başlamadan önce alınır; kullanılan ilaçlar sonucu etkileyebilir. Ancak genel durumu ciddi biçimde bozuk çocukta örnek uğruna gerekli tedavi geciktirilmez. Daha önce verilen ilaçları ve örneğin nasıl alındığını ekibe söyleyin. İlk incelemelerle tedavi başlanmış olsa bile kültürün daha sonra kontrol edilmesi ve planın gerekirse düzenlenmesi önemlidir. [6]

Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu tedavisi nasıl yapılır?

Bakteriyel enfeksiyonda temel tedavi antibiyotiktir. Seçim çocuğun yaşı, bakterinin türü, bilinen alerjileri ve enfeksiyonun ağırlığına göre yapılır. Tedavi süresi de enfeksiyonun seyri ve idrar yollarındaki diğer sorunlara bağlıdır. Kusma veya ağır hastalık halinde hastanede damar yoluyla tedavi gerekebilir. Her çocuk aynı ilaçla veya aynı sürede tedavi edilmez. [4]

Reçeteyi hekimin belirttiği şekilde uygulayın; çocuk iyileşmiş görünse bile tedaviyi kendi kararınızla yarıda bırakmayın. İlaç almada güçlük veya yan etki varsa sağlık ekibine bildirin. Tedaviyi değiştirme kararını ekip vermelidir. Belirtiler sürüyor veya kötüleşiyorsa tekrar değerlendirme isteyin. İdrar kültürünün sonucu, başlangıçta seçilen antibiyotiğin yeniden gözden geçirilmesini gerektirebilir. [4]

İdrar yolu enfeksiyonunda ne zaman ultrason ve ileri inceleme gerekir?

EAU, ateşli enfeksiyon geçiren bebekte ve akut olarak hasta çocukta böbrek ve mesane ultrasonunu önerir. Diğer çocuklarda yaş, enfeksiyonun seyri, tekrarlaması ve önceki bulgular değerlendirilir. Ultrason, idrar yollarının yapısındaki farklılıkları araştırır. Tek bir enfeksiyon sonrası bütün çocuklara aynı tetkik dizisi uygulanmaz; inceleme seçimi çocuğun riskleriyle ilişkilendirilir. [2]

Ateşli enfeksiyonun küçük yaşta gelişmesi, alışılmıştan farklı seyir, tekrar veya anormal ultrason bulguları reflüyü araştıran işeme sistografisini gündeme getirebilir. Bazı çocuklarda böbrek dokusunda etkilenme araştırılır. Bu incelemelerin amaçları farklıdır. Hekim, tetkikin neden gerekli olduğunu ve ne zaman yapılacağını açıklamalıdır; sadece “enfeksiyon oldu” bilgisinden bütün testlerin zorunlu olduğu sonucu çıkarılmaz. [2]

Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonunda ne araştırılır?

Tekrarlayan enfeksiyonlar idrar yolu yapısı, reflü, kabızlık veya mesane boşalma alışkanlıklarıyla ilişkili olabilir. Önceki enfeksiyonların gerçekten uygun kültürle doğrulanıp doğrulanmadığı önemlidir. Hekim gerekirse ek görüntüleme veya çocuk ürolojisi değerlendirmesi önerir. Koruyucu antibiyotik bazı yüksek riskli çocuklarda yararlı olabilir; bütün tekrarlayan yakınmalarda kendiliğinden başlanacak bir tedavi değildir. [10]

Önceki kültürleri, ilaç bilgilerini ve görüntüleme raporlarını görüşmeye götürün. Belirtilerin tedavi sonrasında yeniden başlamasını ve bilinen reflü ya da tıkanıklığı ekibe anlatın. Tekrarlayan enfeksiyonlarda ultrason veya işeme sırasında görüntüleme gerekebilir. Yeni yakınmaların her biri için uygun değerlendirme önemlidir; önceki hastalıkta kullanılan ilacı bu kez kendiniz başlatmayın. [8]

İdrar yolu enfeksiyonunu önlemede tuvalet alışkanlığı ve kabızlık neden önemli?

İdrarı uzun süre tutmak ve tuvalette acele ederek mesaneyi tam boşaltamamak bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırabilir. Kabızlık bu sorunlara eşlik edebilir. Düzenli tuvalet alışkanlığı, çocuğa uygun sıvı alımı ve kabızlığın değerlendirilmesi tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olur. Hekim, gerekirse idrar ve dışkılama günlüğü isteyebilir; kayıtlar mesane ve bağırsak alışkanlıklarını anlamayı kolaylaştırır. [10]

Bez değişiminin düzenli yapılması ve genital bölgenin uygun biçimde temizlenmesi önemlidir. Kız çocuklarında dışkılama sonrası önden arkaya temizlik önerilir. Kabızlık düşünüyorsanız hekimle görüşün. Bu alışkanlıklar tedaviye destek sağlar; ateşli veya hasta çocukta muayene yerine geçmez. Enfeksiyon belirtileri ortaya çıktığında yalnız temizlik veya sıvı alımıyla düzelmesini beklemeyin. [7]

Ailelerin aklındaki sorular

İdrarın kötü kokması tek başına enfeksiyon demek mi?

Hayır. Koku veya renk değişikliği bir yakınma olabilir; ancak tanı uygun idrar incelemesi ve belirtilerin birlikte değerlendirilmesine dayanır. Özellikle ateş veya yeni yakınma varsa sağlık kuruluşuna başvurun. [7]

Torba örneği pozitifse doğrudan antibiyotik başlanır mı?

Sonuç, belirtiler ve örneğin alınış biçimiyle değerlendirilmelidir. Torba kültüründe kirlenme riski vardır. Güvenilir yöntemle doğrulama gerekebilir; tedavi ve örnek sırasını sağlık ekibi belirler. [2]

Antibiyotik verildikten sonra kültür sonucu yine önemli mi?

Evet. Kültür bakteriyi ve tedavi seçeneklerini değerlendirmeye yardımcı olur. Hekim başlangıç tedavisini sonuçlara göre düzenleyebilir. Kullanılan ilaçları ve örneğin ne zaman alındığını mutlaka bildirin. [9]

İdrarda bakteri varsa ama hiçbir belirti yoksa ne olur?

Belirtisiz bakteri bulunması, yani asemptomatik bakteriüri, belirtili enfeksiyonla aynı değildir ve çoğunlukla tedavi gerektirmez. Sonucu hekimle değerlendirin; kendi kararınızla antibiyotik başlamayın. [10]

Her enfeksiyon böbrekte kalıcı hasar bırakır mı?

Hayır. Bununla birlikte, enfeksiyonu erken değerlendirmek ve uygun tedavi etmek böbreklere yayılma ve etkilenme olasılığını azaltmak için önemlidir. Tekrarlayan veya ateşli enfeksiyonlarda izlem gereksinimi ayrıca değerlendirilir. [1]

Çocuk çok halsizse örnek alana kadar beklemeli miyiz?

Hayır. Zor uyanma, sıvı alamama veya belirgin kötüleşme durumunda hemen acile başvurun. Hasta çocuğun değerlendirilmesini evde idrar örneği alabilmek için ertelemeyin; gerekli işlemleri sağlık ekibi planlar. [5]

Kaynaklar

Bu metin, aşağıdaki kurum kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.

  1. 01
  2. 02
    EAU Guidelines on Paediatric Urology — Urinary Tract Infections in Children (yeni sekmede açılır)

    European Association of Urology / European Society for Paediatric Urology

  3. 03
  4. 04
  5. 05
  6. 06
  7. 07
  8. 08
    Urinary Tract Infections (yeni sekmede açılır)

    Cincinnati Children’s Hospital Medical Center

  9. 09
  10. 10
İçerik ve kaynak yaklaşımı