Bebeklerde hidronefroz nedir, böbreğe zarar verir mi?
Böbrekler idrar üretir; idrar, böbreğin ortasındaki havuzda toplanıp böbrekle mesane arasındaki kanaldan, yani üreterden mesaneye iner. Ultrasonda bu havuzun geniş görünmesine hidronefroz denir. Genişleme böbreğin bütünüyle çalışmadığını göstermez. İdrarın akışını zorlaştıran bir neden olup olmadığı ve böbrek dokusunun nasıl göründüğü ayrıca araştırılır; rapordaki ad, nedenin kendisi değildir. [2]
Geçici genişlemelerde belirli bir neden bulunamayabilir ve idrar yolları olgunlaştıkça görünüm düzelebilir. Diğer olgularda böbrekten çıkışta daralma veya mesaneden geriye idrar kaçışı vardır. Bu farklı nedenler aynı ultrason bulgusunu oluşturabilir. Hekim, genişlemenin tek taraflı mı yoksa iki taraflı mı olduğunu ve görüntülemedeki diğer ayrıntıları değerlendirerek sonraki incelemeleri planlar. [1]
Anne karnında saptanan böbrek genişlemesi ne demektir?
Gebelik ultrasonunda böbreğin toplayıcı bölümünde genişleme görülmesi, doğum sonrası izlem gereksinimi açısından önemlidir. Bazı olgular gebelik sırasında veya doğumdan sonra düzelir; bazıları ek inceleme gerektirir. Doğum sonrası ultrason genişlemenin sürüp sürmediğini ve idrar yollarının yapısını gösterir. Çocuk ürolojisi değerlendirmesinde gebelik bulguları ile doğumdan sonraki görüntüler birlikte ele alınır. [4]
Doğum öncesi ve sonrası raporlarda yalnız böbrek havuzunun çapı değil, idrarı toplayan küçük bölmelerin, böbrek dokusunun, üreterlerin ve mesanenin görünümü de dikkate alınır. Bu bulgular takipte risk değerlendirmesine yardımcı olur. Doğum sonrası bir inceleme dış merkezde yapıldıysa raporla birlikte görüntülerin de kontrol ekibine ulaştırılması, önceki bulgularla karşılaştırmayı kolaylaştırır. [6]
Hidronefroz dereceleri: 1. ve 2. derece ne demektir?
Hidronefroz farklı sınıflamalarla derecelendirilir. SFU sınıflamasında 1. derece, böbrek havuzunun genişlemesini; 2. derece, bu genişlemeye kaliks denilen idrar toplama bölmelerinin bir bölümünün genişlemesinin eklenmesini anlatır. 3. derecede büyük kalikslerin tümü genişler. 4. derecede böbrek dokusunda incelme de vardır. Bu numaralar görüntüdeki yapıyı tarif eder; doğrudan ameliyat tarihi veya kişisel iyileşme tahmini vermez. [7]
Raporda böbrek havuzunun ön arka çapı, yani APD ölçümü de bulunabilir. Bu çap milimetreyle ifade edilir; SFU derecesiyle aynı bilgi değildir. Gebelikteki ölçümün zamanı ve doğum sonrası böbrek dokusu, üreter ve mesane bulguları yorumda önem taşır. “Hafif” ifadesini tek başına değerlendirmek yerine hangi sınıflamanın kullanıldığını ve raporun diğer bulgularını sorabilirsiniz. [7]
Bebeklerde hidronefroz neden olur, reflüyle aynı mı?
Sık araştırılan nedenlerden biri, böbrek havuzunun üretere bağlandığı yerde idrar geçişinin zorlaşmasıdır. Buna üreteropelvik bileşke darlığı denir. Dar bir bölüm veya yakınındaki bir damarın etkisi idrar akışını güçleştirebilir. Böbrek havuzunda biriken idrar genişlemeye yol açar. Tanının amacı yalnız şişliği göstermek değil, bu akış sorununun böbreği etkileyip etkilemediğini anlamaktır. [8]
Başka bir neden mesaneden böbreğe doğru idrar kaçışı, yani vezikoüreteral reflüdür. İdrar kanalındaki farklı tıkanıklıklar da genişleme yapabilir. Bazı bebeklerde ise belirgin bir neden saptanmaz. Dolayısıyla hidronefroz ile reflü aynı kelime değildir: biri genişlemenin görünümünü, diğeri idrarın geriye akışını tarif eder. Nedeni belirlemek, izlem ve tedavinin yönünü değiştirir. [4]
Bebeklerde hidronefroz belirtileri nelerdir?
Doğum öncesinde saptanan genişlemesi olan bebeklerin çoğunda dışarıdan fark edilen bir belirti veya ağrı olmayabilir. Daha belirgin ya da sonradan hızla gelişen genişleme, karın veya yan ağrısı, bulantı ve kusmayla ilişkili olabilir. Belirtinin olmaması kontrollerin gereksiz olduğu anlamına gelmez; genişleme ve böbreğin durumu görüntülemeyle izlenir. [2]
Daha büyük çocuklarda ateşli idrar yolu enfeksiyonları, yan veya karın ağrısı ve idrarda kan görülebilir. Bunlar hidronefrozun nedenini tek başına göstermez ama değerlendirmede önemlidir. Yeni yakınmalar ortaya çıktığında önceki ultrasonun hafif olması güvence sayılmamalıdır. Ateşi ve diğer belirtileri ekibe bildirin; belirgin kötüleşmede rutin kontrolü beklemeyin. [4]
Hidronefroz için ultrason ve ileri incelemeler ne zaman gerekir?
Ultrason böbreğin, üreterlerin ve mesanenin yapısını gösterir. Doğum sonrası ilk incelemenin zamanı gebelik bulgularına ve bebeğin riskine göre belirlenir. İleri inceleme istenirse amacı açıklanmalıdır: reflü kuşkusunda işeme sırasında görüntüleme, böbreğin çalışmasını ve idrarı boşaltmasını değerlendirmek için ise özel böbrek taraması kullanılabilir. Her bebeğin bu testlerin tümüne gereksinimi yoktur. [1]
Böbrek taramasında damardan verilen işaretli maddenin böbrekten geçişi izlenerek işlev ve boşalma hakkında bilgi edinilir. Bu, ultrasonun gösterdiği yapısal bilgiden farklıdır. Böbrekten çıkış darlığı olan bir bebekte takip ekibi, genişlemenin kötüleşmesini ve böbrek işlevini birlikte değerlendirir. Kontrollerin amacı, kendiliğinden düzelme ile böbreği etkileyen bir süreci zaman içinde ayırt edebilmektir. [8]
Hidronefroz ne zaman geçer, ultrason takibi nasıl olur?
Belirti vermeyen ve görüntülemede düzelme gösteren genişlemelerde ameliyat gerekmeyebilir. Bazı doğuştan genişlemeler doğumdan sonra zaman içinde normale yaklaşır. Ancak bütün bebekler için aynı düzelme tarihi yoktur. Kontrol ultrasonlarının gerekip gerekmediği ve sıklığı, genişlemenin derecesi ile nedenine göre belirlenir. İyileşmenin değerlendirilmesi tek rapordaki sözcüğe değil, önceki görüntülerle karşılaştırmaya dayanır. [2]
Kontrole giderken doğum öncesi ve sonrası ultrason raporlarını, varsa görüntüleri ve enfeksiyon bilgilerini birlikte götürün. Kontrol sırasında kullanılan koruyucu tedavi ve yeni belirtiler konuşulmalıdır. Reçete edilmiş koruyucu antibiyotiği kendi kararınızla kesmeyin; gerekliliğini takip ekibiyle değerlendirin. Dış merkez görüntüleri kaybolmadan saklamak, genişlemenin seyri ve sonraki plan için yararlıdır. [6]
Hidronefrozda ne zaman ameliyat, yani piyeloplasti gerekir?
Böbrekten çıkış darlığında tekrarlayan yan ağrısı, ateşli enfeksiyon, böbrek işlevinin bozulması veya takipte azalması, yetersiz boşalma ve artan genişleme cerrahi kararında önemlidir. EAU kılavuzu bu bulguları birlikte ele alır. Hekim, ultrason ile işlev incelemelerinin seyrini karşılaştırır. Genişleme kelimesi tek başına ameliyat gerekliliğini göstermez; karar çocuğun bütün bulgularına göre açıklanır. [3]
Darlığı düzeltmek için yapılan ameliyata piyeloplasti denir. Dar bölüm çıkarılıp idrarın daha rahat geçeceği bağlantı oluşturulur. Açık veya kamera yardımlı yöntem seçilebilir. İyileşme sırasında geçici bir iç destek tüpü yerleştirilebilir; bu tüp kullanıldıysa çıkarılma planını öğrenin. Ameliyatın amacı idrar akışını düzeltmektir; kullanılan yöntemin ve anestezinin gerekçesi aileyle görüşülür. [9]
Hidronefrozda koruyucu antibiyotik gerekir mi?
Koruyucu antibiyotik, gelişebilecek enfeksiyonu azaltmak amacıyla verilir; böbrekteki darlığı açmaz. EAU, belirti vermeyen böbrekten çıkış darlığında rutin koruyucu antibiyotik önermez. Yüksek dereceli genişleme veya üreter genişlemesi gibi enfeksiyon riskini artıran bulgularda ayrı değerlendirme yapılır. Doğum öncesi saptanan bütün genişlemelerde koruyucu tedavinin yararı aynı değildir; gereksinim çocuğa göre kararlaştırılır. [3]
Ameliyat sonrası takipte idrar akışı ve iyileşme değerlendirilir. Ateş, belirgin ağrı, idrarda fazla kan veya destek tüpünün çıkması gibi beklenmedik durumlarda sağlık ekibine başvurulmalıdır. Yara bakımı ve kullanılan tüple ilgili önerileri taburculukta öğrenin. Kontrol tarihi ve gerekirse tüpün çıkarılma randevusu, ameliyat sonrası planın parçasıdır; bunları kendi kendinize değiştirmeyin. [9]
Ailelerin aklındaki sorular
1. veya 2. derece hidronefroz mutlaka ameliyat mı gerektirir?
Bu dereceler görüntüleme sınıflamasıdır; tek başına ameliyat kararı verdirmez. SFU derecesi, böbrek dokusu ve diğer inceleme bulgularıyla birlikte yorumlanır. Raporun hangi sınıflamayı kullandığını öğrenmeniz önemlidir. [7]
Bebek rahat görünüyorsa takipten vazgeçilebilir mi?
Belirti vermeyen genişlemelerde de kontrol gerekebilir. Özellikle kötüleşmenin veya böbrek etkilenmesinin değerlendirilmesi için takip sürdürülür. Çocuğun dışarıdan rahat görünmesi, böbreğin boşalma ve çalışma bilgisinin yerine geçmez. [8]
Hidronefroz ultrasonunun normalleşmesi bütün sorunların bittiğini gösterir mi?
Tek bir görüntüleme bütün soruları yanıtlamaz. Önceki bulgular ve izlemdeki değişim birlikte değerlendirilir. Kontrollerin sürmesi veya bitirilmesi için takip ekibinizin planını öğrenin. [3]
Ameliyat sonrası idrar yolu tekrar daralabilir mi?
Bağlantıda yeniden daralma, idrar sızıntısı veya enfeksiyon gibi sorunlar oluşabilir. Bu nedenle ameliyat sonrası kontrol önemlidir. Yeni belirti olduğunda ekibe haber verin ve verilen takip planını sürdürün. [9]
Gebelikteki raporları saklamak gerekli mi?
Evet. Doğum öncesi bulgular ve doğum sonrası görüntülerin karşılaştırılması planlamaya yardımcı olur. Raporları ve mümkünse görüntüleri kontrol ekibiyle paylaşın; dış merkezde yapılan incelemeleri de görüşmeye götürün. [6]
Koruyucu antibiyotik verildiyse ateşte bekleyebilir miyiz?
Hayır. Koruyucu tedavi, yeni enfeksiyon olasılığını ortadan kaldırmaz. Ateş veya yeni yakınmalarda değerlendirme isteyin; zor uyanma, sıvı alamama veya belirgin kötüleşme varsa hemen acile başvurun. [5]
Kaynaklar
Bu metin, aşağıdaki kurum kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.
- 01Hydronephrosis in Newborns (yeni sekmede açılır)
NIDDK / National Institutes of Health
- 02Hydronephrosis (yeni sekmede açılır)
Nationwide Children’s Hospital
- 03EAU Guidelines on Paediatric Urology — Dilatation of the Upper Urinary Tract (PUJ Obstruction) (yeni sekmede açılır)
European Association of Urology / European Society for Paediatric Urology
- 04Hydronephrosis (yeni sekmede açılır)
Cincinnati Children’s Hospital Medical Center
- 05
- 06Perinatal Urinary Tract Dilation Clinical Pathway (yeni sekmede açılır)
Children’s Hospital of Philadelphia
- 07Canadian Urological Association/Pediatric Urologists of Canada guideline on the investigation and management of antenatally detected hydronephrosis (yeni sekmede açılır)
Canadian Urological Association / Pediatric Urologists of Canada
- 08Ureteropelvic Junction Obstruction (yeni sekmede açılır)
Nationwide Children’s Hospital
- 09Pyeloplasty (yeni sekmede açılır)
Great Ormond Street Hospital NHS Foundation Trust