Çocuklarda apandisit neden olur?

Apendiksin içi sertleşmiş dışkı veya salgılarla tıkanabilir; enfeksiyonla ilişkili doku şişmesi de rol oynayabilir. Tıkanma ve iltihap ilerledikçe apendiks şişer. Tedavi edilmezse duvarında delinme oluşabilir ve içerik karın içine yayılabilir. Bu nedenle apandisit şüphesi, yalnız çocuğun ağrıyı ne kadar güçlü tarif ettiğine bakılarak evde izlenmemelidir. [1]

Her olguda neden kesin olarak belirlenemez. Apandisitin birden fazla olası nedeni vardır ve belirtiler çocuklar arasında değişebilir. İştahsızlık, bulantı, kusma, ateş, ishal veya kabızlık görülebilir; bunların hepsinin birlikte bulunması gerekmez. Karın ağrısı ve rahatsızlık sürüyorsa değerlendirme isteyin. Belirti listesinin tamamlanmasını beklemek, hastalığın gecikmeden anlaşılmasına yardımcı olmaz. [2]

Çocuklarda apandisit ağrısı nerede başlar, nasıl olur?

Ağrı sıklıkla göbek çevresinde başlayıp sağ alt karına yerleşir. Hareket etme, yürüme veya öksürmeyle artabilir ve giderek şiddetlenebilir. Çocuk hareket etmek istemeyebilir. Ancak bu klasik tarif bütün çocuklar için geçerli değildir. Ağrının yeri farklı olabilir veya ağrı daha yavaş belirginleşebilir. Özellikle küçük çocuklarda alışılmış ağrı örüntüsüne güvenmek tanıyı geciktirebilir. [4]

Ağrının başlangıcını, ilk hissedildiği yeri ve sonra değişip değişmediğini sağlık ekibine anlatın. Muayenede karın hassasiyeti ve iltihap göstergeleri önemlidir; fakat bunlar da tek başına kesin tanı değildir. Çocuğa zıplama denemesi yaptırmak veya karnına tekrar tekrar basmak yerine hekim değerlendirmesine başvurun. Karın ağrısının apandisit dışındaki nedenleri de bu değerlendirmede ele alınır. [6]

Çocuklarda apandisit belirtileri nasıl belli olur?

Karın ağrısına iştah azalması, bulantı, kusma veya ateş eşlik edebilir. Bazen bağırsak alışkanlığı değişir ve ishal ya da kabızlık görülür. Çocukların bir kısmında bu tipik yakınmaların tümü bulunmaz. Ateşin olmaması veya dışkılama yapılabilmesi, ailelerin kendi başına apandisiti dışlamasına yetmez. Yakınmaların seyri ve çocuğun genel durumu değerlendirme sırasında birlikte ele alınır. [2]

Hekim ağrı dışındaki belirtileri de sorar ve karnı muayene eder. Karın ağrısının idrar yolu enfeksiyonu, bağırsak iltihabı ve başka hastalıklarla ilişkili olabileceği düşünülür. Apandisit tanısını doğrulayan tek bir ev testi yoktur. Aynı yakınmayı farklı hastalıklar oluşturabildiğinden, yalnız internetten okunan bir belirtiyi çocuğun davranışıyla eşleştirerek kesin karar verilmemelidir. [7]

Küçük çocuklarda apandisit neden zor fark edilir?

Küçük çocuklarda klasik sağ alt karın ağrısı belirgin olmayabilir. Ateş, kusma, karın ağrısı ve ishal, bağırsak enfeksiyonunu andırabilir. Hastalık bazen delinme veya ciddi enfeksiyon tablosuyla fark edilir. Bu nedenle çocuğun giderek kötüleşmesi, hareketten kaçınması veya muayenede karın hassasiyeti gibi bulgular dikkatle değerlendirilir. İlk görüşmede belirsizlik varsa yeniden muayene gerekebilir. [5]

Çocuklarda tek bir yakınmanın varlığı ya da yokluğu kesin sonuca götürmez. Aile için önemli olan, çocuğun alışılmış halinden uzaklaşmasını ve ağrının seyrini anlatabilmektir. Hekim gerekirse cerrahi değerlendirme ister. İştahsızlık veya kusma gibi belirtilerin başka hastalıklarda da görülmesi, bu belirtilerle apandisit tanısı konamayacağını gösterir; aynı zamanda apandisit şüphesinin profesyonel değerlendirmesini gerekli kılar. [6]

Apandisit patlaması, yani delinme belirtileri nelerdir?

Ailelerin “apandisit patlaması” dediği durum, apendiks duvarının delinmesidir; tıbbi adı perforasyondur. Delinme sonrasında ağrı kısa süre hafifleyip ardından bütün karına yayılan şiddetli ağrıya dönüşebilir. Çocuk hareket ederken çok ağrı duyabilir. Ağrının azalmasını iyileşme kanıtı saymayın. Şiddetli ağrı veya belirgin genel durum bozulması olduğunda hemen acile başvurun. [4]

Delinme karın içini kaplayan zarın iltihaplanmasına, yani peritonite veya sınırlı irin birikimine, yani apseye yol açabilir. Tedavi bu farklı durumlara göre planlanır; antibiyotik, ameliyat veya apsenin boşaltılması gerekebilir. Karın içine yayılmış enfeksiyon ciddi olabilir. Delinmenin olup olmadığı yalnız ağrının süresinden anlaşılmaz; hastanede muayene ve gerekli incelemelerle değerlendirilir. [8]

Apandisit tanısında muayene, kan ve ultrason ne gösterir?

Hekim ağrının başlangıcını, şiddetini, yerini, diğer belirtileri ve kullanılan ilaçları sorar. Kan testlerinde iltihap bulguları, sıvı kaybı veya ilgili başka değişiklikler araştırılabilir. İdrar incelemesi, benzer ağrı yapabilen idrar yolu hastalıklarının değerlendirilmesine yardımcı olur. Sonuçlar tek başına değil, çocuğun öyküsü ve muayenesiyle birlikte yorumlanır; her anormal değer apandisit anlamına gelmez. [3]

Görüntüleme gerektiğinde çocuklarda ultrason sıklıkla ilk yöntemdir ve iyonlaştırıcı ışın içermez. Ultrasonun yeterli olmadığı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme veya bilgisayarlı tomografi değerlendirilebilir. Hangi incelemenin seçileceği klinik bulgulara bağlıdır. Ultrason sonucu kesin yanıt vermediyse süreç bitmiş sayılmaz; hekim belirtilerle birlikte yorumlayarak ek inceleme veya yeniden muayene gereksinimini belirler. [3]

Evde ağrı kesici veya lavman vermeden ne yapmalıyız?

Apandisit düşündüren ağrıda önce sağlık kuruluşuna başvurun; yeni bir ağrı kesici deneyip etkisini bekleyerek değerlendirmeyi geciktirmeyin. Hastanede uygun ağrı tedavisi yapılabilir ve bu tedavi önemli hastalıkları mutlaka gizler diye düşünülmemelidir. Daha önce ilaç verdiyseniz adını ve verilme zamanını ekibe söyleyin. Belirsiz karın ağrısında tekrar muayene, bulguların nasıl değiştiğini değerlendirmeye yardımcı olabilir. [5]

Karın ağrısını kabızlık kabul ederek hekim önerisi olmadan lavman veya dışkılamayı artıran ilaç vermeyin. Lavman ve benzeri ürünler ancak sağlık profesyonelinin önerisiyle kullanılmalıdır. Kabızlığa karın ağrısı, ateş veya kusma eşlik ediyorsa değerlendirme isteyin. Dışkı yapamama veya dışkı kıvamındaki değişiklik, ağrının nedeninin kesin olarak kabızlık olduğunu göstermez. [9]

Apandisit ameliyatı ve antibiyotikle tedavi seçenekleri nedir?

Sık kullanılan tedavi, iltihaplı apendiksin çıkarılması, yani apendektomidir. Antibiyotikler tedavinin parçasıdır. Ameliyat genel anestezi altında, küçük kesilerden kamera yardımıyla veya açık yöntemle yapılabilir. Delinme ve apse varsa tedavinin sırası değişebilir. Cerrahi ekip, çocuğun bulgularına göre önerdiği yolu ve olası komplikasyonları aileyle görüşür; hastanede yatış gereksinimi de bu değerlendirmeye bağlıdır. [8]

Güncel WSES kılavuzu, komplikasyonsuz apandisitte seçilmiş hastalarda antibiyotikle ameliyatsız tedaviyi bir seçenek olarak ele alır. Bu, her çocukta ameliyata eşdeğer kişisel sonuç vaadi değildir. Uygunluk, görüntüleme ve klinik değerlendirmeyle cerrahi ekip tarafından belirlenir. Evde antibiyotik başlayıp beklemek, bu gözetimli tedavi seçeneğinin karşılığı değildir. [10]

Çocuklarda apandisit ameliyatı sonrası iyileşme nasıldır?

İyileşme, apandisitin delinmiş olup olmamasına ve uygulanan tedaviye göre değişir. Taburculukta beslenme, ağrı yönetimi, yara bakımı, okul ve etkinliklere dönüş planını öğrenin. Yara yerinde kızarıklık, şişlik veya akıntı, artan ya da kesintisiz karın ağrısı, karında şişme, ateş ve sıvı alamama yeniden değerlendirme nedenleridir. Bunlar için kontrol tarihini beklemeyin. [1]

Ameliyatın amacı enfekte apendiksi çıkarmaktır; yine de her ameliyatın olası riskleri vardır. Yara enfeksiyonu veya karın içi enfeksiyon gibi sorunlar gelişebilir. Evde bakım talimatları çocuğa uygun şekilde açıklanmalıdır. Aile, cerrahi yöntemi ve iyileşme sürecinde hangi bulguların beklenebileceğini sorabilir. Günlük etkinliklere dönüş için cerrahın planını izlemek, genel bir internet takvimini uygulamaktan daha uygundur. [7]

Ailelerin aklındaki sorular

Apandisit ağrısı mutlaka sağ alt tarafta mı olur?

Hayır. Göbek çevresinde başlayıp sağ alta kayabilir, ancak özellikle küçük çocukta farklı yerde veya alışılmıştan farklı biçimde olabilir. Ağrının belirli yere yerleşmesini bekleyerek başvuruyu ertelemeyin. [2]

İlk değerlendirmede tanı netleşmezse ne olur?

Belirsizlik varsa yeniden muayene veya izlem gerekebilir. Eve gönderilen çocukta ağrı sürer, artar ya da yeni belirti gelişirse yeniden başvurun. Taburculukta hangi değişiklikte geri geleceğinizi öğrenin. [5]

Kan tahlili veya ultrason tek başına yeterli mi?

Tanı öykü, muayene ve gerekli tetkiklerin birlikte yorumlanmasına dayanır. Tek bir sonuç her zaman kesin yanıt sağlamaz. Görüntüleme belirsizse ek inceleme gerekip gerekmediğini hekiminiz belirler. [3]

Antibiyotikle tedavi seçilirse hiç ameliyat gerekmez mi?

Böyle bir garanti verilemez. Seçilmiş komplikasyonsuz olgularda antibiyotik seçeneği değerlendirilebilir; tedavinin başarısız kalması veya hastalığın tekrarlaması halinde ameliyat gündeme gelebilir. Uygunluk ve izlem planı cerrahi ekiple konuşulur. [7]

Ağrı hafiflediğinde acile gitmekten vazgeçebilir miyiz?

Şüpheli veya şiddetli ağrı için değerlendirmeyi bırakmayın. Delinme sonrasında geçici rahatlama, ardından yaygın ve ağır ağrı gelişebilir. Çocuğun genel durumu bozulmuşsa ağrıdaki kısa süreli azalma güvence değildir. [4]

Lavman kullanarak ağrının kabızlıktan olduğunu anlayabilir miyiz?

Hayır. Hekim önerisi olmadan lavman veya dışkılamayı artıran ilaç kullanmayın. Karın ağrısı, ateş veya kusma varsa değerlendirme isteyin. Bir ürünün ardından dışkılama olması, apandisit için tanı testi değildir. [9]

Kaynaklar

Bu metin, aşağıdaki kurum kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.

  1. 01
    Appendicitis in Children (yeni sekmede açılır)

    Children’s Hospital of Philadelphia

  2. 02
  3. 03
    Diagnosis of Appendicitis (yeni sekmede açılır)

    NIDDK / National Institutes of Health

  4. 04
  5. 05
  6. 06
  7. 07
    Appendectomy (yeni sekmede açılır)

    American College of Surgeons

  8. 08
    Treatment for Appendicitis (yeni sekmede açılır)

    NIDDK / National Institutes of Health

  9. 09
  10. 10
İçerik ve kaynak yaklaşımı