İnvajinasyon nedir, bağırsak neden iç içe geçer?

Bağırsak normalde besinlerin ilerlediği uzun bir tüptür. İnvajinasyonda bir bölüm, komşu bölümün içine kayar; katlanıp iç içe geçen dokular bağırsak geçişini daraltabilir. Sorun yalnız besinin ilerleyememesi değildir: Sıkışan bölümün kan akımı da etkilenebilir. Bu nedenle çocuklarda invajinasyon, hızlı değerlendirme gerektiren bir bağırsak acili olarak ele alınır. [2]

Kanlanma bozukluğu ilerlerse bağırsak duvarında hasar ve delinme gelişebilir. Delinme karın içine enfeksiyon yayılmasına ve çocuğun genel durumunun ağırlaşmasına neden olabilir. Ailelerin amacı hangi bağırsak bölümünün etkilendiğini evde saptamak değildir; belirtileri erken fark edip sağlık ekibine ulaşmaktır. Zamanında değerlendirme, tedavi seçeneğinin çocuğun durumuna göre belirlenmesini sağlar. [4]

Çocuklarda invajinasyon hangi yaşta görülür, neden olur?

İnvajinasyon her yaşta gelişebilir; Melbourne Kraliyet Çocuk Hastanesi kılavuzu en sık 3 ay ile 2 yaş arasında görüldüğünü belirtir. Bu aralık dışında olması tanıyı dışlamaz. Daha büyük çocukta aralıklı şiddetli karın ağrısı veya kusma olduğunda da değerlendirme gerekir. Yaş bilgisi, belirtileri önemsememek için bir güvence olarak kullanılmamalıdır. [1]

Çocukların çoğunda belirgin bir neden bulunamaz. Bazı olgularda yakın zamanda geçirilen enfeksiyonla ilişki olabilir; bağırsak duvarındaki değişiklikler iç içe geçmeye zemin hazırlayabilir. Daha seyrek olarak bağırsakta doğuştan bir cep veya başka bir oluşum başlangıç noktası olabilir. Altta yatan neden gerekip gerekmediği yaş, öykü ve inceleme bulgularıyla değerlendirilir. [6][4]

İnvajinasyon belirtileri nelerdir, ağlama nasıl olur?

Öncesinde iyi görünen bir bebek aniden şiddetle ağlayabilir, bacaklarını göğsüne veya karnına çekebilir. Ağrı gelip gider; arada çocuk yeniden sakinleşebilir, hatta oyun oynayabilir. Bu nedenle yalnız muayene anındaki rahat görünümü anlatmak yeterli değildir. Öncesinde tekrarlayan ataklar olduğunu, solukluk veya kusma eşlik edip etmediğini sağlık ekibine bildirin. [2][4]

Kusma, beslenmenin azalması, karın şişliği ve belirgin hâlsizlik görülebilir. Küçük bebek bazen ağrıdan çok açıklanamayan uyuşuklukla belirti verir. Başlangıçta ishal de olabileceğinden yalnız “mide bağırsak enfeksiyonu” diye düşünmek yanıltıcı olabilir. Yeşil kusma özellikle tıkanıklık yönünden acil değerlendirilir. Belirti kümesini evde tamamlamayı beklemeyin; çocuğu hemen acile götürün. [1][2]

Çilek jölesi dışkı veya uyuşukluk şart mı?

Kan ve sümük karışımı dışkı bazen çilek jölesi görünümüyle tarif edilir. Bu ifade hastalığın herkes için zorunlu bir bulgusu değildir. Bazı çocuklarda kanlı dışkı hiç fark edilmez; bazılarında daha sonra ortaya çıkar. Dışkının normal görünmesi tekrarlayan ağrı ve kusmayı önemsiz yapmaz. Şüpheli belirtilerde dışkıda kan görülmesini beklemeden değerlendirmeye başvurun. [4][2]

Uyuşukluk da farklı biçimlerde görülebilir: Çocuk atakların ardından bitkin kalabilir veya belirgin ağrı tarif edilmeden zor uyandırılabilir. Böyle bir durum basit yorgunluk gibi kabul edilmemelidir. Dışkı değişikliği, karın sertliği, solukluk ve çocuğun uyanıklığı başvuruda birlikte anlatılmalıdır. Özellikle belirgin uyuşukluk ve aralıklı şiddetli ağrı varsa, önceki invajinasyon öyküsünü de ekibe bildirin. [7][1]

İnvajinasyon tanısı ultrasonla mı konur?

Hekim belirtilerin başlangıcını ve seyrini sorar, karını muayene eder ve çocuğun genel durumunu değerlendirir. Ultrason, invajinasyon şüphesinde tercih edilen ilk görüntüleme yöntemidir. Ses dalgalarıyla bağırsakların görüntüsünü verir; röntgenden farklı olarak iyonlaştırıcı ışın kullanmaz. İç içe geçen bölümün ve ilişkili bulguların değerlendirilmesine yardımcı olur. Tetkik planı çocuğun durumuna göre belirlenir. [1][2][3]

Gerekli durumlarda karın röntgeni veya kan incelemeleri de yapılabilir. Röntgen özellikle tıkanıklık ya da delinme bulgularını araştırmada kullanılabilir; normal görünmesi invajinasyonu tek başına dışlamaz. Çocuk belirgin biçimde hasta görünüyorsa dolaşım ve sıvı durumu da değerlendirilir. Tetkiklerin sonuçlarını bekleme ve tedaviyi başlatma sırasını sağlık ekibi belirler; evde sonuç bekleyerek süre geçirilmez. [1][3]

İnvajinasyon şüphesinde hastanede önce ne yapılır?

Kusma ve bağırsak tıkanıklığı çocuğun sıvı kaybetmesine yol açabilir. Sağlık ekibi genel durumu, dolaşımı ve susuzluğu değerlendirir; gerektiğinde damar yolundan sıvı verir ve ağrıyı yönetir. Bazı çocuklarda mide içeriğini boşaltmak için burundan mideye uzanan ince bir tüp kullanılabilir. Bu destekler bağırsaktaki sorunu değerlendirme ve tedaviye hazırlığın parçasıdır. [6]

Şüpheli invajinasyon çocuk cerrahisiyle birlikte değerlendirilir. Görüntüleme ve acil bakım ekipleri de sürece katılır. Aileye planlanan işlemin amacı ve gerekirse ameliyata geçme olasılığı anlatılır. Çocuğun işlem sırasında nasıl rahatlatılacağı, ailenin yanında bulunup bulunamayacağı ve sonraki adımlar kurumun düzenine göre açıklanır. Aile onamı alınırken anlamadığınız noktaları tekrar sorabilirsiniz. [5][1]

İnvajinasyon hava veya sıvı lavmanıyla nasıl tedavi edilir?

Uygun hastalarda makattan yerleştirilen bir tüple bağırsağa hava veya uygun sıvı verilerek iç içe geçen bölümün açılması hedeflenir. İşlem röntgen veya ultrason görüntülemesiyle izlenir. Burada lavman sözcüğü, evde kabızlık için yapılan bir uygulama anlamında kullanılmaz. Bu, hastanede gerekli ekipman ve uzman ekip eşliğinde gerçekleştirilen bir düzeltme işlemidir. [5][2]

Görüntülerle düzelmenin gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir. İşlem her çocukta sonuç vermez; ayrıca bağırsak delinmesi gibi riskler nedeniyle gerektiğinde cerrahi müdahale yapılabilecek ortamda uygulanır. Çocuğun durumu uygun değilse farklı bir tedavi yolu seçilir. Aileler açısından önemli soru, lavmanın neden uygun görüldüğü ve sonuç alınamazsa hangi adımın planlandığıdır. [5][1][3]

İnvajinasyon ameliyatı ne zaman gerekir?

Hava veya sıvı lavmanı bağırsak bölümünü düzeltemezse ameliyat gerekebilir. Çocuk çok hasta görünüyorsa, bağırsak delinmesi ya da karın içinde ciddi enfeksiyon şüphesi varsa lavman uygun olmayabilir. Ameliyata karar verilmesi, yalnız lavmanın başarısız olmasıyla sınırlı değildir. Cerrahi ekip çocuğun güvenliğini ve bağırsak dokusunun durumunu esas alarak planı açıklar. [6][2][3]

Ameliyatta iç içe geçmiş bağırsak bölümü açılır ve dokunun kanlanması değerlendirilir. Sağlıklı olmayan, zarar görmüş kısmın çıkarılması gerekebilir. Açık veya kamera yardımıyla yapılan yaklaşım duruma göre seçilir; bazı işlemlerde plan ameliyat bulgularıyla değişebilir. Kanama, enfeksiyon ve anesteziyle ilgili riskler aileye anlatılır. Her çocukta bağırsak çıkarılacağı ya da çıkarılmayacağı önceden kesin söylenemez. [6][3]

İnvajinasyon tekrarlar mı, tedavi sonrası nelere bakılır?

Düzelme sağlandıktan sonra çocuk yeniden değerlendirilir; ağrının seyri, genel durumu ve beslenmeyi tolere etmesi izlenir. Lavmanla düzelen ve iyi durumda olan bazı çocuklar gözlem ardından eve dönebilir. Ameliyat yapılan çocukta bağırsakların toparlanması ve beslenmeye dönüş farklı bir plan gerektirebilir. Hastanede kalış ve beslenme takvimi çocuğun durumuna göre verilir. [7][6]

İnvajinasyon tedaviden sonra yeniden gelişebilir. Tekrar eden ağrı atakları, bacakları karna çekme, kusma, kanlı dışkı veya belirgin uyuşukluk olursa hemen acile başvurun. Önceki tedaviyle düzelmiş olması yeni belirtileri güvenli yapmaz. Taburculukta beslenme, kontrol ve başvuru planını öğrenin. Ameliyat yarasında kızarıklık, akıntı veya artan ağrı gelişirse cerrahi ekibe haber verin. [7]

Ailelerin aklındaki sorular

Bebeğim ağrı aralarında gülümsüyorsa invajinasyon olabilir mi?

Olabilir. Ağrı atakları arasında çocuk rahat ve iyi görünebilir. Bu görünüm hastalığı dışlamaz. Tekrarlayan şiddetli ağlama, bacakları karna çekme veya kusmayı başvuruda mutlaka anlatın; atakların yeniden başlayıp başlamadığını görmek için evde beklemeyin. [4]

Dışkıda kan yoksa acile gitmek gerekir mi?

Şüpheli belirtiler varsa gerekir. Kanlı veya jöle görünümündeki dışkı her çocukta bulunmaz; geç ortaya çıkabilir. Aralıklı şiddetli ağrı, kusma, solukluk veya açıklanamayan uyuşukluk varsa kanı beklemeden hemen acile başvurun. [1]

İnvajinasyon gaz sancısıyla karışabilir mi?

Başlangıçtaki gelip giden ağrı ve ağlama başka sorunlara benzeyebilir. Ailelerin yalnız ağlamanın sesine bakarak tanı koyması mümkün değildir. Özellikle kusma, solukluk, karın şişliği veya belirgin hâlsizlik eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir; tanı muayene ve görüntülemeyle konur. [2]

Lavman her invajinasyonu düzeltir mi?

Hayır. Uygun çocukta hava veya sıvı lavmanıyla düzeltme denenebilir, ancak sonuç alınamayabilir. Ağır genel durum veya bağırsak hasarı şüphesinde lavman uygun olmayabilir. Böyle durumlarda cerrahi ekip ameliyat ihtiyacını değerlendirir; aileye seçeneklerin gerekçesi anlatılır. [6][2][3]

Evde kabızlık lavmanı yapmak yardımcı olur mu?

İnvajinasyonu düzeltmek amacıyla evde lavman yapmayın. Hastanede uygulanan işlem, görüntüleme kontrolünde bağırsağı açmayı hedefler ve cerrahi destek gerektirebilir. Şüpheli belirtilerde evde bir uygulamanın etkisini beklemek yerine hemen acile başvurun. [5][6]

Tedaviden sonra normal beslenmeye hemen dönülür mü?

Beslenmeye ne zaman ve nasıl başlanacağı çocuğun durumuna ve uygulanan tedaviye bağlıdır. Lavman sonrası gözlem planıyla ameliyat sonrası plan aynı olmayabilir. Taburculuk önerilerini izleyin; yeni kusma veya ağrı ataklarını sıradan toparlanma belirtisi saymayın. [7][6]

Kaynaklar

Bu metin, aşağıdaki kurum kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.

  1. 01
  2. 02
  3. 03
  4. 04
  5. 05
    Air Enema for Intussusception (yeni sekmede açılır)

    Cincinnati Children’s Hospital Medical Center

  6. 06
    Intussusception (yeni sekmede açılır)

    Great Ormond Street Hospital for Children NHS Foundation Trust

  7. 07
İçerik ve kaynak yaklaşımı