Varikosel nedir, ergenlikte neden fark edilir?

Testislerin çevresindeki toplardamarlar kanı kalbe doğru taşır. Bu damar ağı içinde kanın geri dönüşü zorlaştığında damarlar genişleyebilir. Bacaklardaki varislerle benzer bir damar genişlemesi söz konusudur; ancak değerlendirme testis sağlığına göre yapılır. Testisin kendisinin içindeki bir kitleyle aynı durum değildir. Ailelerin veya çocuğun fark ettiği torba şişliği muayenede açıklığa kavuşturulmalıdır. [1]

Ergenlikte testislerin büyümesi ve kan akımının artması sırasında varikosel daha belirgin hâle gelebilir. Bu nedenle rutin ergenlik kontrollerinde fark edilebilir. Çocuğun ağrı tarif etmemesi, testis boyutlarının değerlendirilmesini gereksiz kılmaz. Öte yandan yalnız tanı konulmuş olması da hemen ameliyat gerektiğini göstermez. Başlangıç muayenesi, sonraki büyüme değerlendirmeleriyle karşılaştırılacak bilgileri sağlar. [6]

Varikosel belirtileri ve “solucan torbası” görünümü nasıldır?

Çoğu çocukta belirti yoktur. Büyük damarlar testisin üstünde kıvrımlı bir dolgunluk oluşturabilir; bu görünüm “solucan torbası” diye tarif edilir. Ayakta daha belirgin olup yatınca azalabilir. Bazı ergenler uzun süre ayakta kalma veya yoğun hareket sonrasında ağırlık hissi ve künt, yani sızlayıcı bir ağrı anlatır. Testislerden biri daha küçük görünebilir. [2]

Bu tarifler ailelere durumu anlatmaya yardımcı olur; fotoğraf veya görünüm üzerinden kesin tanı koydurmaz. Torbada yeni şişlik, ağrı veya farklılık varsa hekim muayenesi gerekir. Ağrının aniden ve şiddetli başlaması ayrı değerlendirilmelidir. Varikosel tanısı olan çocukta bile bütün yeni yakınmalar aynı nedene bağlanmaz. Ağrının başlangıcını, ayakta durmayla ilişkisini ve şişliğin değişimini görüşmede anlatın. [1][5]

Varikosel neden genellikle sol tarafta olur?

Sol testisin toplardamarı, sağ taraftakinden farklı bir yol izler ve böbrek toplardamarına açılır. Bu anatomik fark kanın geri dönüşünü etkileyebilir. Damar içindeki kanın doğru yönde ilerlemesini sağlayan kapakçıkların işleyişi de rol oynayabilir. Yine de her çocukta varikoselin tek bir nedeni kanıtlanamaz. Sol tarafta sık görülmesi, başka taraftaki bulguların değerlendirilmemesi anlamına gelmez. [1]

Sağ tarafta tek başına varikosel saptanması veya damar dolgunluğunun yatınca azalmaması, karın içindeki kan dönüşünü etkileyen başka nedenler açısından inceleme gerektirebilir. Böyle bir bulgu mutlaka ciddi hastalık olduğu anlamına gelmez; olağan dışı görünümün nedenini anlamak gerekir. Yeni ve hızla ortaya çıkan şişliği de bildirin. Gerekli görüntülemenin kapsamını hekim belirler. [4]

Varikosel evreleri nelerdir, yüksek evre ameliyat demek mi?

Muayene derecelendirmesinde birinci evrede damarlar hekim muayenesinde ıkınmayla hissedilir. İkinci evrede ıkınma olmadan ele gelir; üçüncü evrede dışarıdan görülebilir. Bu dereceler damarların belirginliğini anlatır. Yalnız ultrasonda saptanan ve muayenede bulunmayan görünüm ise subklinik varikosel olarak adlandırılır. Muayenenin nasıl yorumlandığını ve görüntülemenin bu değerlendirmeye ne kattığını hekiminize sorabilirsiniz. [4]

Damarların belirginliği tek başına bütün tedavi kararını verdirmez. Testisin gelişimi, yakınmalar ve uygun yaştaki ergenlerde işlevle ilgili incelemeler de önemlidir. Yüksek evre tanısı alan her çocukta aynı ameliyat takvimi uygulanmaz. Çocuğunuzun testisleri arasında kalıcı fark bulunup bulunmadığını ve kontrol sonuçlarının nasıl karşılaştırılacağını sorun. Bu bilgiler izlem ile müdahale arasındaki seçimi açıklamaya yardımcı olur. [3]

Varikosel nasıl anlaşılır, ultrason neyi gösterir?

Hekim testis torbasını ayakta ve yatar durumda inceler; damarların belirginleşmesini değerlendirmek için kısa süreli ıkınma isteyebilir. Bu bir evde tanı denemesi değildir. Ultrason, testislerin yapısını ve büyüklüğünü göstermeye yardımcı olur. Doppler incelemesi damar içindeki akımı değerlendirir. Görüntüleme, muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır ve şişliğin başka bir nedeni olup olmadığını araştırmaya katkı sağlayabilir. [7]

Testislerin boyutu ve kan akımı değerlendirmesi başlangıç bilgisi sağlar. İzlemde bu bilgiler yeniden incelenebilir. Her çocukta aynı laboratuvar testleri gerekmez. Bazı ergenlerde hormon incelemeleri veya gelişim düzeyine uygun olduğunda meni analizi değerlendirmeye katılabilir. Meni analizi spermle ilgili bilgi verir; küçük çocuklar için rutin bir test olarak düşünülmemelidir. Gerekli incelemenin neden istendiğini ve sonucu nasıl etkileyeceğini sorun. [3]

Varikoselde testis boyutu neden takip edilir?

Varikosel bulunan tarafta testisin büyümesi etkilenebilir. Avrupa Üroloji Birliği (EAU) kılavuzunda ergenlerde diğer testise göre 2 mL’den fazla veya %20 daha küçük testis, gelişim geriliği açısından değerlendirilir. Ameliyat kararında farkın kalıcı olması önemlidir; ergenlikte geçici, eş zamanlı olmayan büyüme görülebilir. Bu nedenle farklı zamanlarda yapılan kontrollerde ölçümlerin karşılaştırılması gerekir. Tek ölçüm aile tarafından ameliyat kararı olarak yorumlanmamalıdır. [8]

Takipte yalnız “büyük” veya “küçük” denilmesi yerine, ölçüm sonuçlarının kaydedilmesi ve önceki bulgularla değerlendirilmesi yararlıdır. Hekim testislerin gelişimini, ağrıyı ve gerektiğinde işlevle ilgili incelemeleri birlikte ele alır. Boyutlar uygun ve yakınma yoksa izlem tercih edilebilir. Kontrol aralığını, hangi değişiklikte erken başvuracağınızı ve hangi bulgunun tedavi planını değiştireceğini görüşmede netleştirin. [2]

Varikosel ne zaman ameliyat gerektirir?

Kalıcı olarak küçük kalan testis cerrahi değerlendirme gerekçesidir. Süren belirtiler, her iki tarafta muayeneyle saptanan varikosel, diğer testisin sağlığını etkileyen bir durum veya büyük ergenlerde bozulmuş sperm bulguları da çocuk özelinde değerlendirilir. Belirgin şişliğin fiziksel veya ruhsal rahatsızlık yaratması konuşulabilir. EAU, bütün ergen varikosellerinin aynı biçimde tedavi edilmesini önermez; bulguların birlikte değerlendirilmesi gerekir. [8]

Ağrı için ameliyat düşünülüyorsa, ağrının başka nedenleri araştırılır. Damar genişlemesiyle ağrının aynı anda bulunması tek başına kesin neden ilişkisi kurmaz. Ameliyattan sonra ağrının tamamen geçeceği garanti edilemez. Aile ve ergenle beklenen yarar, izlem seçeneği ve riskler konuşulmalıdır. Tedavi edilmemeyi seçmek, kontrolleri bırakmak anlamına gelmez; izlem için açık bir plan gerekir. [7]

Varikosel ameliyatı ve diğer girişimler nasıl yapılır?

Cerrahi işlemde genişlemiş toplardamarların geri akıma katkısı engellenir; testisin kendisi çıkarılmaz. Açık veya kamerayla yapılan yaklaşımlar kullanılabilir. Bazı tekniklerde büyütme sağlayan araçlarla damarlar ve çevre yapılar ayrılır. Girişim planı çocuğun bulguları, damar yapısı ve cerrahi değerlendirmeyle belirlenir. Kullanılacak yöntemin amacını, korunacak yapıları ve neden önerildiğini hekiminize sorabilirsiniz. [9]

Uygun durumlarda damar içinden kateterle ilerleyip sorunlu damar akımını kapatan embolizasyon da değerlendirilebilir. Bu yöntem cerrahi kesiden yapılan bağlamayla aynı işlem değildir. Riskler arasında tekrar varikosel, kanama, enfeksiyon ve testis çevresinde sıvı birikmesi, yani hidrosel bulunabilir. Cerrahi ve damar içi girişim seçeneklerinin yararlarıyla riskleri kişiye göre konuşulmalıdır. Tek bir yöntem bütün çocuklar için aynı sonucu vermez. [9][7]

Varikosel tedavisi sonrası takip ve gelecekteki üreme sağlığı nasıl değerlendirilir?

Girişim sonrasında yara bakımı, ağrı kontrolü, okul ve spor etkinliklerine dönüş için ekipten yazılı plan alın. Artan ağrı, yara yerinde kızarıklık ve akıntı, ateş ya da işeme güçlüğü gelişirse sağlık değerlendirmesi gerekir. Kontrollerde testislerin büyümesi, şişliğin seyri ve gerektiğinde yapılan işlev incelemeleri değerlendirilir. Damarların görünümündeki değişiklik tek başına uzun dönem sonucu açıklamaz. [9]

Varikosel her çocukta ileride kısırlık anlamına gelmez. Bazı çocuklarda testis gelişimi etkilenebilir; birçok çocukta ise müdahale gerekmeyen bir seyir vardır. Tedavinin amacı saptanan sorunları ele almaktır. Ameliyat testis büyümesi veya spermle ilgili bulguları iyileştirebilse de gelecekte çocuk sahibi olmayı garanti etmez. EAU, uzun dönem üreme sonuçlarına ilişkin belirsizliğin ailelerle konuşulmasını vurgular. [6][8]

Ailelerin aklındaki sorular

Varikosel ağrı yokken de önemli olabilir mi?

Olabilir. Çoğu ergenin yakınması yoktur; testis büyümesi ve muayene bulguları izlemde değerlendirilir. Belirtisiz her varikosel ameliyat gerektirmez. Kontrollerin amacı büyüme değişikliklerini fark etmek ve gerektiğinde tedavi kararını yeniden ele almaktır. [6]

Solucan torbası gibi şişlik kesin varikosel mi?

Bu benzetme genişlemiş kıvrımlı damarları anlatır; tek başına tanı değildir. Testis torbasındaki başka şişlikler de muayene gerektirir. Şişliğin ayakta veya yatınca değişmesi ve ağrı olup olmadığı hekim için yardımcı bilgilerdir. Yeni bulguyu kontrol görüşmesinde gösterin. [2]

Ultrasonda görülen her varikosel ameliyat edilir mi?

Hayır. Muayenede hissedilmeyen, yalnız görüntülemede bulunan damar genişlemesi ayrı değerlendirilir. Tedavi kararı görüntüleme sözcüğüne göre verilmez; belirtiler ve testisin gelişimi de önemlidir. Bulguların çocuğunuz için ne ifade ettiğini ve takip gereksinimini hekiminize sorun. [4]

Sağ tarafta olması mutlaka tümör anlamına gelir mi?

Hayır. Sağ tarafta tek başına varikosel daha olağan dışı bir bulgudur ve başka nedenleri dışlamak için değerlendirme gerektirir. Böyle bir görünüm otomatik olarak ciddi hastalık tanısı koydurmaz. Hekim gerekirse böbrekleri ve karın içini içeren görüntüleme planlar. [3]

Damarlar büyük görünüyorsa kontroller beklenmeden ameliyat mı gerekir?

Görünüm ve yakınmalar birlikte değerlendirilir. Testisin kalıcı olarak küçük kalması ve işlevle ilgili bulgular karar için önemlidir. Yalnız damarların büyük görünmesiyle evde karar vermeyin. Hekim izlem ile girişimin gerekçelerini ve olası riskleri açıklamalıdır. [7]

Çocuğumuzun gelecekteki üreme sağlığı şimdiden kesin söylenebilir mi?

Kesin bir tahmin yapılamaz. Testis gelişimi ve uygun zamanda yapılan işlev incelemeleri bilgi sağlar. Varikosel bütün ergenlerde aynı etkiyi oluşturmaz. Düzenli takip, değişikliklerin değerlendirilmesini sağlar; ameliyat kararı da geleceğe yönelik bir sonuç garantisi olarak sunulmamalıdır. [6]

Kaynaklar

Bu metin, aşağıdaki kurum kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.

  1. 01
  2. 02
    Varicocele (yeni sekmede açılır)

    Children’s Hospital of Philadelphia

  3. 03
  4. 04
  5. 05
  6. 06
    Varicoceles (yeni sekmede açılır)

    Nationwide Children’s Hospital

  7. 07
  8. 08
  9. 09
    Varicoceles (yeni sekmede açılır)

    Cincinnati Children’s Hospital Medical Center

İçerik ve kaynak yaklaşımı